Geçen yazımda iş hayatına hazırlanış güçlükleri ve bu güçlükleri doğuran en önemli etken olan öğretim-eğitim hayatından söz etmiştim. Bu yazımı okumuş olan herkesin kafasında eminim şu soru kendiliğinden oluşmuştur: “Peki o zaman kişi bu eğitimden sonra ya da bu eğitim sırasında kendini ne şekilde yönlendirmelidir; Eğitim onu iş hayatına tam anlamıyla hazırlayamıyorsa kişi neye ya da nelere dayanarak kendini geliştirmeli ve karar vermelidir?” Bu anlamlı sorunun yazımdan hemen sonra bende de oluştuğunu söylemek istiyorum. Tabii ki bütün olumsuzluklara rağmen yapılacak iş eğitim ya da iş hayatı sisteminin değişmesini beklemek değildir. Bu durumda düşünülmesi ve yapılması gereken tek bir şey vardır; o da kişinin mümkün olan surette kendini tanımaya çalışmasıdır.

Tarihte ve günümüzde başarılı olan kişilere baktığımızda ne yaptıkları işin ne de öğrendiklerinin onları başarıya ulaştırdığını söylerler. Genelde söyledikleri şey sistemli ve emin adımlarla hedeflerine doğru yöneldikleri ve yaptıkları işi sevdikleridir. Günümüzde yapılan işleri çok sevmenin pek de mümkün olmadığı bir iş hayatı var bunun hepimiz farkındayız ama bunun yanında şevkle çalışan ve yükselen bir çok insan da var. Acaba onları başarılı ve meslek hayatlarında mutlu kılan nedir? Her gün işe gitmeye ve bir şeylerle sürekli uğraşmaya doğuştan mı yatkındırlar yoksa başka bir şey var mıdır burada? Kuşkusuz bu kişiler yapı olarak “hırslı” ve “hedef odaklı” insanlardır. Ne yaptıklarının ve nereye gittiklerinin hep farkında olup, bunu önceden kestirebilen kişilerdir. Ama bence burada onları başarılı ve mutlu kılan en önemli nitelik yetenekleri doğrultusunda çalışmalarıdır. Ne eğitim ne de deneyim, yetenekleri doğrultusunda mesleğini seçen insanın önünde duramaz.

Herkesin doğuştan getirdiği ve daha sonra geliştirme fırsatını bulduğu ya da ne yazık ki bulamadığı yetenekleri olduğu kanısındayım. Evet herkesin bir ya da birkaç yeteneği vardır ve bunlar bir gün keşfedilmeyi beklemektedirler. Kişi çocukken farkında olmadan bazı şeylere yönelir fakat günümüz toplumunda ve aile yapısında bilindik konularla uğraşma ve toplum tarafından mutlaka onay görmesi gereken şeyler (toplumsal norma uygun) üzerine yoğunlaşma o kadar yaygındır ki, çocuk küçükken yetenekleri bir şekilde baş verse bile ailenin baskısıyla bu yetenekler adeta budanır. Mesela çocuk resim çizmek ister fakat annesi eğer resim çizerse okumayacağını düşündüğünden çocuğun elinden boya kalemlerini alır ve resim çizmeyi yasaklayabilir. Ya da çocuk sporla uğraşmayı seviyordur fakat yine aynı kaygıdan dolayı sokağa çıkması engellenebilir. Ya da bir enstrüman çalmak ister fakat kolej sınavlarına hazırlanması gerekmekte olduğundan “Hele bir koleji kazan” sonra istediğin şeyi yaparsın diyerek anne-baba buna da engel olur. Tabii aslında istemeyerek engel olurlar çünkü onlara da küçükken öyle yapmaları dikte edilmiş ve onlar da neye ya da nelere yetenekleri olduğunu maalesef keşfedememişlerdir.

Bütün bunlar bir yana, diğer yazıdakinin tersine bu yazımda engellerden çok “şimdi neler yapılabilir”in üzerinde durmak istediğimden daha çok bu konudaki çözüm yolları üzerine eğilmek gerektiğine inanıyorum. Öncelikle, kişi kendi yeteneklerini nasıl keşfedebilir? Nasıl farkında olur? Bir ipucu vermek gerekirse kişi yeteneği olduğu konuya genelde ilgili olur. Yetenekli olduğu bu konuda saatlerce hiç sıkılmadan çalışabilir ve en önemlisi zevk alır bundan. Bu yüzden zamanın nasıl geçtiğini hiç anlamaz. Çoğunlukla bu yetenek kendisi çocukken baş göstermiştir. Eğer kişi geçmişine biraz dikkatli bakar ve irdelemeye çalışırsa mutlaka bir şeyler bulacak ve hatta bunların üzerine nasıl set çekilmiş olduğunu da belki üzülerek hatırlayacaktır.

Kişinin yetenekli olduğu konu sadece yaptığı bir şey ile sınırlanamaz. Kişinin yetenekli olduğu kişilik özellikleri de mevcuttur. Mesela kişide doğuştan bir “Liderlik yeteneği”, “Karşısındakini anlayabilme yeteneği”, “Yorumlama yeteneği”, “Bir şeyler öğretebilme yeteneği” vb. bir çok yetenek bulunabilir. Fakat günümüzde yetenek hep “yapılan şeyler” üzerinde düşünüldüğünden kişi bu tür yeteneklere odaklanır ve çoğu zaman diğer yeteneklerini keşfedemeden meslek yaşamını sürdürür. Unutulmamalıdır ki kişileri genellikle başarıya ulaştıran da aslında bu kişisel yetenekleridir. Örneğin bir kişi doğuştan müziğe yatkın biri olabilir fakat bir virtüöz olması aynı zamanda “Fırsatları iyi değerlendirme” ve de “Yaptığı şey üzerinde ısrarlı olma” yeteneğine bağlıdır. Ya da kişi doğuştan matematiksel bir zekaya sahip olabilir ama bu yeteneğin üzerine çok iyi bir matematik profesörü olabilmesi “Analitik düşünebilme”, “Düşünce üretebilme” ve “Sahip olduğu bilgiyi karşısındakine etkili ve verimli bir biçimde aktarabilme” yeteneklerine bağlıdır. Özetle, kişi doğuştan getirdiği “İşlevsel yatkınlıkları” nı “Kişisel yetenekleri”yle işlemelidir ki sahip olduğu meslekte başarılı ve en önemlisi mutlu olabilsin.

Dr. Duysal Aşkun

Örgütsel Davranış Uzmanı

DeğişimGrup Eğitim ve Danışmanlık