Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Vakıf Üniversiteleri 2007 raporunu inceleyerek çıkarılan başarı endeksine göre Türkiye'nin en başarıları TOBB ETÜ ve Sabancı Üniversitesi. Listenin sonunda yer alan vakıf üniversiteleri ile zirvedeki üniversiteler arasında uçurum var. Yükseköğretim Kurulu (YÖK), hafta içinde açıkladığı Vakıf Üniversiteleri 2007 raporu ile Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin karnesini ortaya çıkardı. Sonuç bölümünde vakıf üniversitelerinin önündeki ekonomik ve akademik handikaplarından bahsedilen raporda "yeterli bir mal varlığı koymayarak üniversite kurmaya kalkışacakların iştahlarını kabartıcı sonuçlar doğurmasının önüne geçilmelidir” ifadelerine yer verildi. Arkalarında, kaynak yönünden güçlü bir vakıf bulunmayan vakıf üniversitelerinin, büyük ölçüde öğrenciden aldıkları ücretlerle yaşamakta olduğu belirtilen raporda bu durumun 1970'lerdeki özel üniversiteler krizine benzer sorunlar doğurabileceğinin altı çizildi. Referans, raporda bulunan verilere dayanarak Türkiye'deki vakıf üniversitelerinin başarı endeksi çıkarttı. Başarı endeksi rapordaki verilerde yer alan vakıf üniversitelerine ait dört temel parametre kullanılarak oluşturuldu. Bunlar, öğrenci dışı kaynakların toplam gelire oranı, öğrenci başına yıllık ortalama harcama, 1000 öğrenci başına ders veren öğretim elemanı ve öğretim üyesi başına akademik yayın ortalaması incelenerek oluşturuldu. Listenin yüz akları Araştırma sonucunda ülke ekonomisine yön veren Türkiye'nin en büyük kuruluşların kurduğu TOBB ETÜ, Sabancı ve Koç Üniversitesi başarı endeksinde diğer vakıf üniversitelerine oranla önde yer aldı. Henüz 2004 yılında Türkiye'nin müteşebbislerini yetiştirmek üzere Türkiye Odalar Ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından kurulan TOBB ETÜ 342,5 puan ile en başarılı üniversite olarak birinci sıraya oturdu. Verilere bakıldığında TOBB ETÜ'nün öğrencilerden elde ettiği gelir yüzde 21.03'te kalıyor. Üniversitenin 2004-2006 döneminde yatırım hariç öğrenci başına harcama ortalaması ise 28 bin 575,29 YTL. TOBB ETÜ'da 1000 öğrenci başına ise 106.67 öğretim görevlisi düşüyor. TOBB ETÜ'nün hocaları çalışkanlıkları ile dikkat çekiyor. TOBB ETÜ öğretim üyesi başına yayın düşen 1.21'lik akademik yayın sayısı ile de zirvede oturuyor. Sabancı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Güler Sabancı'nın "Hayırseverlik adına yaptıkları en büyük yatırımımız" diye konumlandırdığı Sabancı Üniversitesi, 301, 45 puan ile TOBB ETÜ'nün hemen arkasından en başarılı ikinci vakıf üniversitesi çıktı. Sabancı Üniversitesi'nin finansman kaynağının sadece yüzde 26.85'i öğrencilerden sağlıyor. Üniversitenin öğrenci başına yatırım dışında yaptığı harcama ise 32 bin 757,68 YTL olan üniversitede 1000 öğrenciye ortalama 86.41 öğretim elemanı düşüyor. Öğretim üyesi başına düşen akademik çalışmada Sabancı Üniversitesi 9'uncu sırada yer alıyor. TOBB ETÜ ve Sabancı Üniversitesi'nden sonra yine Türkiye ekonomisine yön veren en büyük kuruluşlardan Koç Holding'in üniversitesi yer alıyor. 239,45 ile üçüncü olan Koç Üniversitesi'nde öğrenci gelirlerinin toplam gelirine oranı yüzde 54,87. Üniversitede öğrenci başına yatırım dışı harcama ortalaması ise 17 bin 486,30 YTL. Öğretim üyesi başına düşen 1,04 ortalama ile akademik çalışmada ise Koç Üniversitesi 4'ünücü konumda bulunuyor. Doğuş, Beykent hocaları akademik çalışmada 0 çekti Zirvede durum böyleyken, tablonun altında durum hiç de parlak değil. İlk iki üniversitenin başarı puanı ile son iki üniversitenin puanı arasında büyük uçurum dikkat çekiyor. İstabul Ticaret Üniversitesi 59.89, Beykent ise 36.43 ile son sırada yer alıyor. Öğrenci başına yıllık eğitim harcaması 2 bin 813,84 YTL'de kalan Beykent Üniversitesi'nde 1000 öğrenciye düşen öğretim görevli sayısı ise sadece 22.29. İstanbul Ticaret Üniversitesi'nin öğrenci başına yıllık harcama ortalaması ise 5 bin 322,94 YTL iken 1000 öğrenciye düşen öğretim görevli ortalaması ise 27.20. Öğretim üyesi başına düşen akademik atıf ortalamasında ise Doğuş ve Beykent Üniversite'sinin sıfır çektiği görülüyor. 16 vakıf üniversitesinin öğrenci sayısı 3 bini bulmuyor Vakıf üniversiteleri, kurucu vakfın katkısı, öğrenci harçları ve devlet yardımı olmak üzere üç ayrı finansman kaynağına sahip. Vakıf üniversitelerini gelirlerinin dağılımları bakımından iki gruba ayırmak mümkün. İlk gruptaki vakıf üniversitelerinde güçlü bir kurucu vakıf bulunup gelirlerin büyük oranı bu kaynak tarafından karşılanıyor. İkinci gruptakilerde ise, üniversite gelirlerinin büyük oranı öğrenci harçlarından sağlanıyor. Vakıf üniversitelerinin sayıca büyük bölümü ikinci gruba giriyor. Üniversite gelirlerinde öğrenci katkı oranı, yaklaşık olarak yüzde 20 ila 90 arasında değişiyor. Vakıf Üniversitelerinin öğrenciden aldıkları öğrenim ücretleri, üniversitelere ve bir üniversite içinde programlara göre farklılık göstermekte. 2005 yılında ücretler, 5 bin YTL ile 29 bin YTL arasında değişti. Öğretim elemanı bakımından olduğu gibi, öğrenci sayısı bakımından da, vakıf üniversiteleri arasında büyük farklılık olduğu, tüm vakıf üniversitelerinde okuyan öğrencilerin yüzde 40’ının Yeditepe, Bilkent, Başkent, İstanbul Bilgi'de toplandığı, 16 vakıf üniversitesinin lisans öğrenci sayısının 3 binin altında olduğu dikkati çekiyor. Türkiye'de vakıfların yükseköğretim sistemindeki payı sadece yüzde 6 Türkiye'de vakıf üniversitelerinin tarihi çok da eskilere dayanmıyor. 1984 yılında kurulan ancak ilk eğitimi 1986 yılında vermeye başlayan Bilkent Türkiye'nin ilk vakıf üniversitesi. Bilkent Üniversitesi'ni 1992 yılında kurulan Koç Üniversitesi, 1994’de kurulan Başkent Üniversitesi izledi. 2006 yılı sonu itibarıyla Türkiye'de vakıf üniversitelerinin ulaştığı sayı 24. Türkiye’de yükseköğretime olan talep ile arz arasında büyük bir fark bulunuyor. Bu fark özellikle son 30 yıldan bu yana giderek artıyor. Bunun bir sonucu olarak, yurtdışındaki üniversitelere olan talep de artıyor. Türkiye yurt dışında eğitim gören yükseköğretim öğrenci nüfusu bakımından ilk sıralarda yer alıyor. Dünyadaki yükseköğretim yapısındaki gelişmelere bakıldığında, bazı ülkelerde özel öğretim kurumlarının yükseköğretim sistemleri içersindeki payının yüzde 50’lerin üzerinde olduğu görülüyor. Dünya genelinde, özel yükseköğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin oranı 1985’de yaklaşık yüzde 18'ken, günümüzde yüzde 30’a yaklaşmıştı. Türkiye’de, özel yükseköğretim kurumu bulunmuyor. Ancak vakıf üniversiteleri, öğrenciden alınan ücretler açısından bu statüde değerlendiriliyor. Buna rağmen Türkiye'de bu oran yüzde 6 civarında seyrediyor.

Öğrenciler MIT ve Harvard bölgesine Güler Hanım'dan küçük yurt istiyor

Sabancı Üniversitesi mezunlarının yüzde 30'undan fazlasının yüksek lisans ya da doktoraya devam ettiğini vurgulayan Tosun Terzioğlu şöyle devam etti: "Yurtdışında Harvard, Stanford, MIT, Chicago üniversitesinde doktoraya tam burslu yolladığımız öğrenciler var. MIT ve Harvard birbirine yakındır. Bir mezunumuz orada doktora yapıyor. Güler Hanım (Sabancı) söylesek de o civarda küçük bir yurt açsa diye şaka yapıyor. Orada 7 öğrencimiz okuyor. Bu çocuklar doktorlarını bitirip oralarda çalışamayacaklar. Ben eminimki Türkiye'ye dönecekler. Bunu da üniversite de aşılıyoruz. "

İsmet Özkul

Bunlar gözönüne alındığında Referans'ın bu çalışmasının çok sınırlı bir girişim olduğu açık. Ancak diğer göstergeler konusunda ne YÖK'ün ne de üniversitelerin ortak ve kabul görmüş standartlarda verileri henüz ortada yok. Bu veriler üretildikçe daha kapsamlı değerlendirmeler ve sıralamalar yapmak mümkün olacak.