Neyi, niçin yaptığınızı bilmediğiniz ya da kendinizi çözemediğiniz zamanlar oluyor mu? Davranış kalıplarınızı öğrenerek karakterinizi daha iyi tanıyabilirsiniz....

Doğuştan sahip olduğumuz kişilik özelliklerini "kalıp" kavramı yardımıyla açıklayan ilk kişi ünlü psikolog Carl Jung oldu. Jung'a göre kişiliğimizin kalıpları, 'serbest bırakılmayı bekleyen' potansiyelimiz aynı zamanda. Zira bazen kişiliğimizin bazı halleri, diğerleri arasından süzülerek öne çıkabilir. Dolayısıyla kariyerimizde hızla yükselirken özel hayatımızda giderek daha büyük bir kaosun içine düşebiliyoruz. Veya karşımızdakini rahatlatmak için esprileri birbiri ardına sıralarken, ciddi olmamız gerektiğinde kendimizi gülünç duruma düşürebiliyoruz. Tam da bu nedenlerle "kişilik kalıplarımızın neler olduğunu öğrenmek; kendimizle ilgili farkındalığımızı artırmak, eşimizle, arkadaşlarınızla, iş ortağımızla doğru iletişim kurmak için iyi bir başlangıç noktası olabilir" diyen Collen Guy (www.hershguy.com), bu kavramı kişisel ve kurumsal gelişim için kullanan bir arketip uzmanı. Jungçu arketip teorisyeni ve "İçinizdeki Kahramanı Uyandırmak" kitabının yazarı Dr. Carol Pearson'a göre ise kişiliğimizin ana hatlarını tanımlayan 12 anahtar kalıp var. Pearson bu 12 kalıbın, toplum içindeki rolümüz ve etrafımızla kurduğumuz ilişkiler açısından kişiliğimizin ana hatlarını tanımlamak için 'temel oluşturduğu' görüşünde. Pearson'ın 12 arketipinin her biri, Jung'unkilerde olduğu gibi kendi hikayesi olan birer karakteri temsil ediyor: 1.Masum, 2.Yetim, 3.Savaşçı, 4.Bakıcı, 5.Araştırıcı, 6.Aşık, 7.Tahrip Edici, 8.Yönetici, 9.Sihirbaz, 10.Soytarı, 11.Bilge ve 12.Yaratıcı.

Baskın karakter özellikleri
12 kalıp arasından sizi tarif edenlerin hangisi olduğunu nasıl bulacaksınız? Carol Pearson, bunun için hazırladığı basit testi cevaplamaya geçmeden önce hayatınızı bir film olarak düşünmenizi öneriyor. Böyle bir filmde siz hangi karakteri oynardınız? Yetenekleriniz ne olurdu? Hayatınızın en önemli anları neler olurdu ve bu anlarda nasıl davranırdınız? Sizi bulunduğunuz noktaya getiren kararlar hangileri olurdu? Bu egzersizi yaparken 12 kalıptan biri, diğerlerinden daha fazla öne çıkarak sizi daha iyi tarif eder. Pearson'a göre bu, sizin "baskın kalıbınız", diğer bir deyişle hayatınız boyunca oynadığınız dominat karakterdir. Bu kalıp; kişilik özelliklerimiz, toplum içindeki rolleriniz arasından bize en tanıdık gelen, kendimizi içinde en rahat hissettiğimiz 'elbise' aynı zamanda. Baskın kalıplar; çocuklukta çevrenin etkisiyle, hayatımızı etkileyen insanların değer sistemlerinin bir sonucu olarak ve doğuştan gelen yeteneklerimiz çerçevesinde şekillenir. Hakim gücümüz, kişiliğimizin toplum içindeki en dikkat çekici noktası aynı zamanda.

Kendinizi test edin
Dr. Carol Pearson'ın da içinde bulunduğu bir grubun oluşturduğu "Pearson-Marr Arketip İndikatörü'nü (PMAI)" hakim kalıbınızı belirlemek için en basit yöntem. Pearson kalıpların, hayatlarımızın farklı safhalarını birleştirdiğini ifade ediyor. Örneğin "Masum" ve "Öksüz" kalıpları çocukluğumuzla, "Sevgili" ve "Araştırmacı" ergenlik ve yetişkinlik öncesiyle, "Bakıcı" ve "Savaşçı" ebeveynlik ve sorumlulukla, son olarak da "Bilgelik" hayatımızın ileriki safhalarıyla ilintili. Diğer kalıplar, kişisel tercihlerimize ve tecrübelerimize bağlı olarak az ya da çok ortaya çıkabilirler. Örneğin güçlü ve etkili bir konumda olduğumuz dönemde "Yönetici" ya da "Sihirbaz" yönümüz ortaya çıkması gibi...

Madalyonun ikinci yüzü
Her kalıbın 'gölge' diye tanımlanan olumsuz bir tarafı da var. Yani sahip olduğumuz baskın kalıp, bize bazı güçlü özellikler verirken bazı alanlarda da olumsuz etkiler yaratabiliyor. Örneğin 'Masum' kalıbı, başka insanlara çok fazla güvenmemize, kendi kararlarımızı veremememize ve bağımlı bir kişilik geliştirmemize neden olabilir. Ama bu özelliğimizle yüzleşebilirsek güçlü ve zayıf yönlerimizi bütünleştirerek bu problemin üstesinden gelebiliriz. Örneğin sizi rahatsız eden bir iş arkadaşınız, çok kıskandığınız ikiziniz ya da çekindiğiniz arkadaşınız size önemli bir sinyal veriyor olabilir. Çünkü genellikle onların baskın kalıbı, sizin gölge kalıbınıza denk düşüyordur. Bu yüzden bu tip durumlarda korkmak ve kaçmak yerine bu insanlara ve kendinize daha dikkatle bakarak ders çıkarabiliriz. Pearson bu gibi durumlar için "kendi sorunlarınız için onları suçlamak yerine iyice izleyerek önemli dersler alabilirsiniz" diyor. Pearson'ın kalıplarıyla kendimizi keşfetmek, bizi kaçınılmaz olarak karakterlerimizin sevmediğimiz ya anlayamadığımız yönleriyle yüzleşmeye zorlayacak. Bu keşif için artık hazırsanız teste geçerek kendi kalıplarınızın neler olduğunu öğrenebilirsiniz. (PSYCHOLOGIES MAGAZINE'DEN DERLEYEN: MURAT ARSLAN)

Hayatınızda hangi arketiplerin en büyük rolü oynadığını keşfetmek için Dr. Carol Pearson'ın hazırladığı testi yapın. Cevapları şu şekilde notlayın: 5: Hemen hemen her zaman doğru 4: Genelde doğru 3: Bazen doğru 2: Nadiren doğru 1: Genelde yanlış

1: ..... olmak doğamda var:
A İyimser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
B Gerçekçi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
C Şefkatli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
D İddialı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
E Maceracı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
F Romantik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
G Boşlayan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
H Hayalci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
I Sorumlu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
J Değişime uyumlu . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
K Akıllı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
L Eğlenmeyi seven . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5

2: Başkalarının ...... olmamı takdir ettiklerini fark ediyorum:
A Çocukça bir tutuma sahip . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
B Sorunlarla iyi başa çıkıyor . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
C Verici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
D İnandıkları için savaşıyor . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
E Macera arıyor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
F İçten olmayı biliyor . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
G Geçmişi arkada bırakarak
hayata devam etmeyi biliyor . . . . . . . .1 2 3 4 5
H Harika şeyler yaratabiliyor . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
I İşleri iyi organize edebiliyor . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
J İşleri herkes için iyi işler
durumda getirebiliyor . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
K Konuştuğum konuyu iyi biliyor . . . . . . . .1 2 3 4 5
L İnsanların hayattan daha
çok zevk almalarını sağlayabiliyor . . . . .1 2 3 4 5

3: Genelde şu nedenle stres altına girerim:
A Çevremdeki insanlar olumsuza
odaklandıkları zaman . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
B Güçsüz hissettiğim zaman . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
C Yardıma ihtiyacı olan birine nasıl
yardım edeceğimi bilmediğim zaman .1 2 3 4 5
D Elde etmeyi umduğum şeye sahip
olmadığım zaman . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
E Kıstırılmış hissettiğim zaman . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
F Sevdiğim insanla aramda mesafe
olduğunu hissettiğim zaman . . . . . . . . .1 2 3 4 5
G İstenmeyen bir kayıpla veya değişimle
karşı karşıya kaldığım zaman . . . . . . . . .1 2 3 4 5
H Rutin işler yaratıcılığımı
sınırladığı zaman . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
I İşler kontrol dışına çıktığı zaman . . . . . . .1 2 3 4 5
J Başkaları, işlerin nasıl yürüyeceği
konusunda görüşümü sormadığında . . .1 2 3 4 5
K Bir çözüm bulamadığım zaman . . . . . .1 2 3 4 5
L Hayat çok sıkıcı veya ciddi olduğunda .1 2 3 4 5

4: Hayatımın bu döneminde, ....... iyi hissediyorum:
A Güvende olduğumda . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
B Başkaları hayatımı nasıl
yaşadığımı bildiğinde . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
C Birine gerçekten yardım
ettiğimi bildiğimde . . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
D Amaçlarıma ulaşmakta
başarılı olduğumda . . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
E Kendime karşı dürüst olduğumda . . . . .1 2 3 4 5
F Sevdiğim insanlarla birlikte olduğumda .1 2 3 4 5
G Hayattaki zorlukların beni
olgunlaştırdığını gördüğümde . . . . . . . .1 2 3 4 5
H Çaba harcayarak bir şeyi var ettiğimde1 2 3 4 5
I İşler yapılırken liderlik ettiğimde . . . . . . .1 2 3 4 5
J Herhangi bir durumu daha
iyi hale getirebildiğimde . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
K Üzerine kafa yorduğum
bir şeyi anladığımda . . . . . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5
L Oynamayı öğrendiğimde . . . . . . . . . . .1 2 3 4 5

Nasıl puanlayacaksınız?

Her sorunun (1,2,3,4) hangi şıkkı (A,B,C,D...) ne puan (5,4,3,2,1) verdiğinizi aşağıdaki tabloya geçirin. Örneğin 1. sorunun A şıkkı için 3 puan verdiyseniz tablonun sol üst köşesindeki boş kutucuğa "3" yazacaksınız. Tüm puanları bu şekilde tabloya yerleştirdikten sonra tüm harflerin altındaki dört kutucuktaki puanları toplayıp en alttaki satıra yazın. Yani yukardan aşağı baktığınızda A harfi için verdiğiniz puanları toplayın. Aynı işlemi tüm harfler için yapın. Toplam sütunundaki puanlarınızın en yüksek ve en düşük olan dörder tanesini aşağıdaki alana geçirin. Güçlü ve baskın yönlerinizi bulmak için en çok puan aldığınız harflerin karşılığını okuyun. Zayıf yanlarınızı fark etmek için en düşük puan aldığınız dört kalıbı okumayı unutmayın. En yüksek 4 harfim: ................. En düşük 4 harfim: ...................

Sonuçları Anlamak (puan hesaplamasının ardından):

Carol Pearson şöyle diyor: "Bir insanın, hayatının farklı zamanlarında ortaya çıkan dört taneye kadar baskın kalıbı olması normaldir!" Dört adeti geçen kişilik kalıbına sahip olmak ise kafa karıştıracağı için can sıkıcı olur. Zira zihninizde aynı anda aktif olan çok fazla farklı bakış açısına sahibi olacağınız için karar vermekte ve hareket etmekte zorlanırsınız. Bu yüzden kalıplarınız arasından hangilerinin sizi sıktığını, hangilerinin heyecan verdiğini düşünerek bu sorunu çözebilirsiniz. Ayrıca bu test sonucunda en düşük puan aldığınız kalıbınız da önemlidir. En düşük puan aldığınız kalıba sahip insanları sevip sevemediğinize dikkat edin. Bu sizin 'gölge kalıbınız' olabilir zira. Veya tersine bu kalıbın sahip olduğu özelliklerin gerektiği durumlarda zorlanıyor olabilirsiniz. Her iki durumda da elde edeceğiniz farkındalık sizi rahatlatacaktır. Çünkü en azından bu özelliklerin sizde olmadığını bilir ve bunların gerektiği durumlar için kendinizi affetmeyi başarabilirsiniz. Son olarak "kötü kalıp" diye bir şeyin olmadığını, hepsinin kendine göre çekici ve zayıf tarafları olduğunu unutmayın. Zayıflıkları aşmanın yolunun da bu konuya enerjinizi yönelterek potansiyelinizi maksimum seviyede kullanmak olduğunu da aklınızdan çıkarmayın.

A- Masum:
Kendimize ve diğer insanlara güvenmemizi,
olanaksız şartlar altında iyimser kalabilmemizi
sağlayan kalıptır. Diğer insanlara güvenerek
onlardan yaşam ve iş alanında çok şey öğrenir,
temel beceriler ediniriz.
Güçlü yönleri: İyimser, sadık, hayatı olduğu gibi
taktir eden.
Zayıf yönleri: Bağımlı, inkâra eğilimli.
B- Yetim:
Bu kalıp, çocukluğumuzda yaşadığımız evlatlık
edilme, terk edilme, aldatılma, suçlanma, düş
kırıklığı gibi tecrübelerimizle aktive olur. Ama
öksüzlük kalıbı büyümenin bir parçasıdır, bu
arketipsiz ne olgunlaşabiliriz ne de öğrenebiliriz.
Güçlü yönleri: Gerçekçi ve empatik.
Zayıf yönleri: Mağdur oldukları durumlarda
kapana kısılmış gibi hisseder ve hissettirirler.
C- Bakıcı:
Şefkat duygusu yeşertir ve özgecilik (alturizm)
erdemini cesaretlendirir. Bu kalıba sahip olanlar,
gerekli koşullar altında kendilerine ve diğer
insanlara yardım etme güdüsüne sahiptirler.
Güçlü yönleri: Sorumlu, dikkatli, başkalarına karşı
yardım severdir.
Zayıf yönleri: Acı çekmekten muzdariptir, suçlu
tavırlar sergilerler.
E- Araştırıcı:
Arayan kimse daha iyi bir gelecek bulmaya
çalışır. Bu kalıp, yetişkinlik öncesi açık biçimde
hissedilir. Bu araştırmacı dönemimizden ciddi
ilişkilerimize kadar geçen süre, keşfetme ve
tecrübe etme zamanımızdır ve kendi biricik
kimliğimizi bulmamıza yardım eder.
Güçlü yönleri: Bağımsız, maceracı, tutkulu.
Zayıf yönleri: Yalnızlığa eğilimlidir, bağlanma
problemi vardır.
F- Sevgili:
Yetişkin olma sürecimizde kiminle
eğleneceğimizden mesleğimize kadar bir dizi
sorumluluk alır, seçim yaparız. Bu kalıp en
yakınımızdakilerle duygusal ve yürekten köprüler
kurmamızı sağlar.
Güçlü yönleri: Bağlı, şefkatli.
Zayıf yönleri: Kıskanç, kibirli.
K- Bilgili:
Bilgeler, dünyayı kontrol etmeyi ya da değiştirmeyi
istemez; onlar sadece anlamak ister. Yaşımız
ilerledikçe gerçeği ve doğruyu bilme isteğini
doyurmanın ne kadar karışık bir süreç olduğunu
keşfederiz. Bu da alçakgönüllülüğü beraberinde
getirir. Güçlü yönleri: Meraklı, açık, gerçekle motive
olan. Zayıf yönleri: Dogmatik, inatçı, sağduyusu
eksik.
I- Yönetici:
Yöneticilik kendi otoritemizi ortaya koymamıza
yardım eder ve sorumluluklarımızı
tamamlamamızda teşvik edici olur. Bu güç,
hayatımızı kendi istediğimiz gibi yaşamamızı
sağlar.
Güçlü yönleri: Yetenekli, sorumlu, organize.
Zayıf yönleri: Kontrol edici, manipülatif, katı.
G- Tahrip edici:
Bu kalıp zarar ve değişim durumlarıyla
tanımlanabilir. Genellikle, sevilen birisinin ölümü,
oluşan ani ölüm duygusu, adaletsizlikle
karşılaştıktan sonra hissedilen güçsüzlük gibi
durumlarla ortaya çıkar.
Güçlü yönleri: Olgunlaşma, başkalaşım, kaldığın
yerden devam edebilme.
Zayıf yönleri: Kendi kendine zarar verme.
D- Savaşçı:
Bu kalıp bize, kültürümüz mücadele üzerine kurulu
olduğu için (politika, spor ve ekonomiyi düşünün)
tanıdık gelir. Olaylar istendiği gibi ya da yeterince
memnun edici olmazsa Savaşçı, durumu ikna yoluyla
veya güç kullanarak değiştirmeye çalışır.
Güçlü yönleri: Cesur, disiplinli, bütünsel.
Zayıf yönleri: Acımasız, tartışmacı, onunla aynı fikirde
olmayan herkesi düşman olarak gören.
H- Yaratıcı:
Yaratıcı olarak yaşamak, hayal gücümüzü
kullanarak hakikatleri gözümüzde
canlandırmaya yardım eder ve bize bunları
gerçekleştirebilme becerisini kazandırır. Ne kadar
yaratıcı olursak o kadar hayatımızı kontrol etme
gücünü kazanırız. Kazandığımız zaferler ve sarf
ettiğimiz emek, gurur duygusu tattırır.
Güçlü yönleri: Yaratıcı, önsezili, ilham alacı
Zayıf yönleri: Yaratıcılık takıntı ve istenmeyen
dramlar yaratabilir.
J- Sihirbaz:
Bu kalıp, sonuçları hayal etmemizi ve onları
gerçekleştirmemizi sağlar. Diğer insanların
koşullarını değiştirmeye ve kendi koşullarımızı
iyileştirmeye girişeceğimiz zaman ki
durumumuzu, sihirbaz olarak tanımlıyoruz.
Güçlü yönleri: Kazan-kazan peşinde koşan,
vizyoner, hayalci, kendi yargılarına güvenen.
Zayıf yönleri: Manipülatif, olumlu durumları
olumsuza dönüştürülebilen.
L- Soytarı:
Soytarı gibi yaşamak bize hayattan zevk almayı
öğretir. Soytarı olarak söylenilmeyecek şeyleri
söyleyebiliriz, kuralları yıkabiliriz ve yöneticinin
egosal tafralarını delebiliriz. Bu davranış,
hissettiklerimizi ve davranışlarımızı dengeler ve
onların içindeki saklı bilgiyi ortaya çıkarmamızı
sağlar.
Güçlü yönleri: Oyuncu, esprili, başkalarını
eğlendirebilen.
Zayıf yönleri: Tembel, sorumsuz, kendi isteklerine
öncelik veren.

Kaynak: Sabah Gazetesi, İşte İnsan Eki